Atasözleri ve Deyimler

Halkın, doğal ve toplumsal olaylarla ilgili kanıtları belirleyen özlü, kısa, geleneksel halk anlatımına atasözü denir,

Atasözleri kalıplaşmış, yalın, kapalı olmayan, temsili özelliği gösterir. Yöre halkı atasözüne "mesel" der. Herhangi birşey anlatırken anlattığını destekler mahiyette bir atasözü kullanır. "Bir mesel vardır" diyerek meseli söyler.

Deyim, atasözleri gibi halk arasında yaygın, genellikle birkaç kelime, bazen tam veya eksik bir cümle ile isteğin anlatıldığı sözlerdir. Günlük konuşmada veya herhangi birşeyi anlatmada sık sık kullanılır.

Türkiye genelinde kullanılan deyimler olduğu gibi Gümüşhane yöresinde kullanılan deyimler hatta sadece köy halkının kullandığı deyimler vardır.

Bunlar:

"Alaca daha iyi çekiy (çekiyor)"

"Kulakları ağır işiten kölünün birisi sabanla tarlasını sürüyormuş. Oradan geçen başka bir kişi ona selam vermiş. Hal-hatırı sormuş. Tarlayı süren kişi selamı almış fakat hal hatır soran cümleyi yanlış anlayarak"Hangi öküz daha iyi çekiy?" soruyor zannetmiş. Öküzü göstererek "Alaca daha iyi çekiy" demiş." Bir şey sorulduğu zaman anlamayarak başka konu ile ilgili sözler sözlerse bu deyim kullanılır.

"Bolohor suyu"

Bolohor, yöredeki bir köydür. "Zamanın birinde bu köye bir misafir gitmiş. Misafire çay ikram etmişler. Köyün suları bulanıkmış. Çay da bulanıkmış. Mmisafir çayı içmiş ama gittiği bütün yerlerde bu olayı anlatmış." İyi demlenmemiş bulanık olan çay için bu deyim kullanılır.

"Tanera gelini"

Tanera, yöredeki diğer bir köyün adıdır. Bir kızın becerikli ve nazik olması daha makbuldür. Bundan yoksun kız ve gelinlere bu deyimle hitap edilir.

"Gelin terekte"

Mutfakta uğraşırken tabakları düşürerek ses çıkardığında bu deyim kullanılır.

Meseller ve deyimler halkın günlük konuşmalarında kullanılmaktadır. Bunları genellikle orta yaşlılar ve yaşlı kadınlar kullanmaktadır.

Yörede Kullanılan Atasözlerine Örnekler

	Açlık kurdu ormandan çıkartır.
	Aç tavuk düşünde darı görür.
	Ağır ol batman gel.
	Alacakla borç ödenmez.
	Anasının talihi kızına çeyiz olur.
	Ak keçiyi gören içi dolu yağ sanır.
	Ar eden kâr etmez.
	Arsız neden arlanır, çul da giyse sallanır.
	Atın ölümü arpadan olsun.
	Azığını evden al arkadaşını köyden al.
	Ben umarım bacımdan, bacım ölür acından.
	Bir korkak bir orduyu bozar.
	Bir kötünün yedi mahalleye zararı vardır.
	Bol bol yiyen bön bön bakar.
	Borç ödemekle yol yürümekle biter.
	Boş ahıra at gitmez.
	Boş torbaya at kişnemez.
	Çağrılan yere gidip ar etme, çağrılmayan yere gidip yerini dar etme.
	Çalma elin tahta kapısını çalarlar senin demir kapını.
	Çıkmayan candan ümit kesilmez.
	Çobanın meramı olsa tekeden süt çıkarır.
	Dana mereği, çoçuk tereği tüketir.
	Deli alacayı, molla fereceyi sever.
	Eden bulur, yatan iniler.
	Ek tohumun hasını çekme yiyecek yasını.
	El beni kumzumadan görsün.
	El ağzından sözü alırda yüreğinden közü almaz.
	El atına binen tez iner.
	El eliyle yılan tut; onu da yalan tut.
	El için yanma nara, yak çubuğunu keyfin ara.
	Elti elti ile iyi olsa bile bohçaları çekişir.
	Emeksiz yemek olmaz.
	Erken kalkan yol alır, erken evlenen döl alır.
	Eti koldan kızı soydan al.
	Ev alma komşu al.
	Elin fışkını tatlıdır.
	Ev yıkanın evi olmaz.
	Evini temiz tut misafir gelir, vücudunu temiz tut ölüm gelir.
	Fukaranın tavuğu iki günde bir yumurtlar.
	Gevenin gölgesi enişte kadardır.
	Gök gürlediği kadar yağmaz.
	Gurbetçinin parası pul karısı duldur.
	Harmanın bereketi altından çıkar.
	Hatır için çiğ tavuk da yenir.
	Herifi herif yapan karısıdır.
	Herle yer helva geyirir.
	Hırs gelir göz kararır, hırs gider yüz kararır.
	Hırsıza kapı baca sorulmaz.
	Horana giden sallanır.
	Huylu huyunu teneşirde terk eder.
	İğneyi tutan deveyi güden bilir.
	İleri gidenin başına, geri kalanın ayağına vururlar.
	İşin yoksa şahit, paran yoksa kefil ol.
	Kaçan balık iri olur.
	Karga kurut beklemez.
	Karı vardır arpa unundan aş eder, karı vardır buğday ununu termaş eder.
	Kavurga ile karın doymaz.
	Keçinin sırtı kaşındıkça çobanın değneğine sürtünür.
	Kendine güvenin yoksa Hasan dağına oduna gitme.
	Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür.
	Köpeğin duası geçse gökten kemik yağardı.
	Kurt gitti yazıya meydan kaldı tazıya.
	Lafın tamını deliye derler.
	Maşa dururken elini yakma.
	Mecliste diline sofrada eline sahip ol.
	Misafir misafiri sevmez, ev sahibi hiçbirini sevmez.
	Ne doğrarsan çanağına, o gelir kaşığına.
	Ölüsü olan bir gün, delisi olan her gün ağlar.
	Ortak atın beli kırık olur.
	Sakalı olanın tarağı olur.
	Sen doğru ol; eğri, kendi yolunda gitsin.
	Sel önünde tarla olan sele verir, ellisinde kız alan ele verir.
	Sokma akıl sekiz adım gider.
	Sonradan görmüşle dost olma.
	Su her şeyi temizler yüz karasını temizlemez.
	Tabancanın dolusu bir kişiyi, boşu kırk kişiyi korkutur.
	Tarlada yolu olmayanın evinde dölü olmaz.
	Tarlayı düz al karıyı kız al.
	Tarlayı taşlı kızı kardeşli yerden şeç.
	Tembele iş buyur sana akıl öğretsin.
	Üşenenin oğlu uşağı olmaz.
	Yük altında eşek anırmaz.